ΣΕΛΙΔΑ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΑ ΜΕΣΑ

Ο σύγχρονος άνθρωπος ζει στην εποχή που επιτεύχθηκε η πλήρης μεσοποίηση του πολιτισμού, την οποία ο ιστορικός του μέλλοντος θα κατατάξει ανάμεσα σ’ αυτές που τον μετεξέλιξαν αμετάκλητα. Πρόκειται για την εποχή που ο Homo Sapiens συντελεί τη μεγαλύτερη μετανάστευση της ιστορίας του: από τον φυσικό στον ψηφιακό κόσμο. Σ’ αυτή τη μετάβαση, τα Μέσα βρίσκονται στο θεμέλιο της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής. Όλες οι σφαίρες της ζωής -εργασία, εκπαίδευση, οικονομία, σχέσεις, οικογένεια, ψυχαγωγία, πολιτειότητα- αναπόφευκτα κι αναγκαστικά βασίζονται στην υποδομή των Μέσων. Ως εκ τούτου, η ανθρώπινη ζωή και δραστηριότητα διαμεσολαβείται και επικαθορίζεται πλήρως από τα Μέσα. Ο άνθρωπος εν μέσω πληροφοριακής πλημμυρίδας Τα Μέσα συμβάλλουν στη ραγδαία αύξηση των διαθέσιμων πληροφοριών. Κάθε μέρα δημιουργείται ένα απίστευτο εύρος πληροφόρησης. Υπολογίζεται ότι καταγράφονται 20 εκατομμύρια λέξεις σε κείμενα, τις οποίες για να επεξεργαστεί ο αναγνώστης χρειάζεται 6 εβδομάδες οκτάωρο ημερήσιο διάβασμα μ...

Η τρέχουσα εβδομάδα (24-31 Οκτωβρίου 2020) έχει οριστεί από την UNESCO ως η Παγκόσμια Εβδομάδα για την Παιδεία στα Μέσα και την Πληροφορία. Ο διοργανωτής καλεί όλες τις χώρες να αναλάβουν δράση και πρωτοβουλίες που προάγουν τη μιντιακή εγγραμματοσύνη στον γενικό πληθυσμό, τόσο στους μεγάλους όσο και στους μικρούς. Η συμπερίληψη της Παιδείας στα Μέσα στο πρόγραμμα των δράσεων της UNESCO αποτελεί επακόλουθο της αδιάλειπτης, πλέον, εμφιλοχώρησης των Μέσων στη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου. Τα Μέσα επηρεάζουν βαθύτατα αντιλήψεις, πεποιθήσεις και στάσεις. Μεγάλο μέρος της εμπειρίας για τον κόσμο, της ιστορικής γνώσης, των δημοκρατικών διαδικασιών, της πολιτειότητας, της διά βίου μάθησης, καθώς και της δυνατότητας για αλληλεπίδραση και κοινωνικοποίηση στηρίζεται στα Μέσα ή/και διαμεσολαβείται απ’ αυτά. Η μεγάλη εικόνα του σύγχρονου μεσοποιημένου πολιτισμού αναδεικνύει τη ζωτική σημασία που έχει η Παιδεία στα Μέσα. Σχετικά με την εκπαίδευση, οι τρεις βασικοί γραμματισμοί: ανάγνωσης, γραφής και α...

Από τα βάθη της ιστορίας ο άνθρωπος έφτιαχνε εργαλεία για να βελτιώσει τη διαβίωσή του. Αυτό είναι άλλωστε που τον ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα ζώα. Προχωράει στην ιστορία αφήνοντας πίσω του εργαλεία. Στο πρόσφατο παρελθόν, για παράδειγμα, έφτιαξε το αυτοκίνητο, το οποίο διαμόρφωσε καθοριστικά το ανθρώπινο περιβάλλον του 20ου αιώνα (πολεοδομία, εργασία, αναψυχή, lifestyle κ.λπ.). Στον 21ο αιώνα φτιάχνει τεχνολογίες, συσκευές, δίκτυα, Μέσα. Αυτά είναι που διαμορφώνουν και θα διαμορφώσουν περαιτέρω το σύγχρονο ανθρώπινο περιβάλλον.  Ο άνθρωπος διαμορφώνει το περιβάλλον του όπως θέλει να είναι, ελπίζοντας ότι κάνει σωστή δουλειά. Κι ύστερα το περιβάλλον τον διαμορφώνει. Είναι μια αδιάκοπη κυκλική πορεία, κατά την οποία δημιουργεί και προσαρμόζεται και τανάπαλιν.  Η πορεία αυτή είναι αμετάκλητη και νομοτελειακή. Δεν μπορεί να ανακοπεί, παρά μόνο να κατανοηθεί ως μέρος της ανθρώπινης εξέλιξης. Σε ένα πλανήτη που διασχίζεται πανταχόθεν από «πληροφοριακές λεωφόρους» ο σύγχρονος άνθρωπος...

Απαρχή της εκπαιδευτικής τηλεόρασης μπορεί να θεωρηθεί η δημοφιλής εκπομπή «Sesame street» το 1969 στις ΗΠΑ. Ο στόχος των παραγωγών ήταν να αξιοποιήσουν τις καθηλωτικές κι εθιστικές ιδιότητες του Μέσου της τηλεόρασης για καλό σκοπό και πιο συγκεκριμένα για να προετοιμάσουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας για το σχολείο. Η προσπάθειά τους βασιζόταν στην παραδοχή ότι εάν καταφέρεις να αποσπάσεις την προσοχή των παιδιών, τότε μπορείς να τα εκπαιδεύσεις. Η εκπομπή έλαβε ευρεία αποδοχή κι η τηλεθέαση ήταν διαρκώς υψηλή. Σταδιακά ξέφυγε από το τοπικό πλαίσιο κι αναδείχθηκε η ναυαρχίδα της παγκόσμιας εκπαιδευτικής τηλεόρασης. Μέχρι το 2019 διάφορα επεισόδια μεταγλωττίστηκαν σε εβδομήντα γλώσσες και σε είκοσι χώρες δόθηκαν δικαιώματα για παραγωγή δικού τους «Sesame street».  Ο διάλογος για την εκπαιδευτική τηλεόραση χρονολογείται. Ήδη από τη δεκαετία του 1970, με αφορμή την τεράστια επιτυχία του «Sesame street», διάφοροι θεωρητικοί των Μέσων και της Παιδαγωγικής παρακολουθούν κι αν...

Η παγκόσμια εξάπλωση του ιού COVID-19 είναι ραγδαία με τις επηρεαζόμενες χώρες να ξεπερνούν τις διακόσιες. Ταυτόχρονα και παράλληλα, ένας άλλος «ιός» εξαπλώνεται: αυτός των fake news. Εν μέσω μια πρωτοφανούς υγειονομικής κρίσης, εκατομμύρια κόσμος ανά την υφήλιο διάβασε ότι ο κορωνοϊός δεν υπάρχει αλλά είναι ένα μεγάλο ψέμα, ότι είναι ένα χημικό όπλο μείωσης του πληθυσμού, ότι κατασκευάστηκε σε ένα εργοστάσιο του Τζωρτζ Σόρος, ότι ο Μπιλ Γκέιτς σπονσάρει την εξάπλωσή του, ότι συνδέεται με το 5G, ότι θεραπεύεται με το σκόρδο κ.λπ. Με κάθε ευκαιρία, η βιομηχανία του ψεύδους και της παραπλάνησης αναθαρρεύει, προσδοκώντας να κερδίσει χρήμα ή και πολιτική δύναμη ή έστω να διασκεδάσει. Το 2016 «έπαιξε» με τη δημοκρατία επηρεάζοντας, σε σημαντικό βαθμό, τις εκλογές στις Η.Π.Α. και κατά συνέπεια τις παγκόσμιες εξελίξεις. Τέσσερα χρόνια αργότερα επεκτείνεται ανά την υφήλιο σαν πανδημία, με το διακύβευμα να είναι ο ίδιος ο άνθρωπος και η ζωή του. Τι είναι τα fake news;   ...

Τα παιδιά, οι έφηβοι και οι νέοι του σήμερα έχουν γεννηθεί μέσα σε μια πολιτισμική και τεχνολογική επανάσταση με έμβλημα τις οθόνες, η οποία καθορίζει και οριοθετεί με ευδιάκριτο τρόπο τις αντιλήψεις και τις συνήθειές τους στη ζωή. Ο Αμερικάνος θεωρητικός των Μέσων Ντάγκλας Ρούσκοφ, αποκάλεσε τη νέα γενιά «screen-agers», επειδή η ενασχόλησή τους με τα Μέσα δεν διαχωρίζεται ανάλογα με το Μέσο, αλλά συμπυκνώνεται σε μια σειρά οθονών που έχουν πρόσβαση και χειρίζονται επιδέξια. Παρομοίως ο Μαρκ Πρένσκι, Αμερικανός συγγραφέας, χαρακτήρισε τα σημερινά παιδιά «digital natives», υποστηρίζοντας ότι η «μητρική» τους γλώσσα είναι η ψηφιακή. Η πλήρης μεσοποίηση της ζωής μετασχηματίζει τη χρήση και επίδραση των Μέσων στην καθημερινή ζωή. Τα παιδιά δεν θεωρούν τα Μέσα ως διακριτά προϊόντα που επηρεάζουν τις ζωές τους, αλλά ως στοιχεία της κουλτούρας τους. Επικοινωνούν ακώλυτα χρησιμοποιώντας εικόνες, ήχους, βίντεο, λέξεις βιώνοντας τον κόσμο όχι υπό τα φυσικά του όρια, αλλά ως ένα στιγμιαί...

Η 1η Απριλίου ταυτίστηκε διεθνώς με το έθιμο της «Πρωταπριλιάς - Fools ’ Day ». Την ημέρα αυτή τα ΜΜΕ παρουσιάζουν ως ειδήσεις διάφορα αθώα ψέματα και ο κόσμος προσπαθεί να τα εντοπίσει. Ενδεχομένως είναι η μοναδική ημέρα κάθε έτους, που οι πολίτες ευρίσκονται σε κριτική εγρήγορση προσπαθώντας να αποδομήσουν, έστω και επιφανειακά, την ειδησεογραφία. Τις υπόλοιπες ημέρες, όμως, τι γίνεται; Τις υπόλοιπες ημέρες ο κόσμος βρίσκεται βυθισμένος σ’ έναν αχανή ωκεανό πληροφοριών αδυνατώντας να φιλτράρει τις άχρηστες από τις χρήσιμες πληροφορίες, τις αληθείς από τις ψευδείς ειδήσεις. Ενημερώνεται, κυρίως, διαμέσου των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης παραμένοντας συνεχώς συνδεδεμένος, αφού φοβάται μήπως χάσει όλα αυτά που ασταμάτητα συμβαίνουν ( Fear Of Missing Out ). Ταυτόχρονα, ως σύγχρονος παραγωγοκαταναλωτής μιντιακών περιεχομένων, αναπόφευκτα καταναλώνει τις ψευδείς και άχρηστες πληροφορίες, τις διαμοιράζει και ενίοτε τις κατασκευάζει.     Στο πλαίσιο αυτό, η αλήθεια κ...

Η πολιτισμική και τεχνολογική επανάσταση των τελευταίων δεκαετιών έχει προκαλέσει τριγμούς στα θεμέλια του παραδοσιακού σχολείου. Ο Νιλ Πόστμαν , ένας από τους πιο σημαντικούς μελετητές του πολιτισμού, της επικοινωνίας και της τεχνολογίας, είχε ασκήσει έντονη κριτική στις πιέσεις που δέχεται το παραδοσιακό εγγράμματο σχολείο από τα Μέσα. Ο Πόστμαν ήταν επιφυλακτικός απέναντι στις υποσχέσεις των τεχνόφιλων γκουρού και φουτουριστών της Σίλικον Βάλεϊ για έναν λαμπρό κόσμο με έμβλημα την τεχνολογία που θα απαλλάξει την ανθρωπότητα από τα βάσανά της. Όταν όλα γίνονται παρωδία και η έμφαση δίνεται στο εφήμερο και το διασκεδαστικό, τότε επέρχεται πνευματική ερήμωση. Αυτό θα επιφέρει και τον «θάνατο» του ανθρώπου, προέβλεπε. Στο εμβληματικό βιβλίο του «Διασκέδαση μέχρι θανάτου» (1985) ο Πόστμαν περιγράφει λεπτομερώς τη μεταλλαγή του πολιτισμού από λογοκεντρικό σε εικονοκεντρικό με τη συνεπακόλουθη παρακμή του ανθρώπου και τον θάνατό του μέσα σ’ έναν κόσμο απεριόριστα ψυχαγωγικό. Η με...

Τα παιδιά του σήμερα έχουν γεννηθεί μέσα σε μια πολιτισμική και τεχνολογική επανάσταση με έμβλημα τις οθόνες, η οποία καθορίζει και οριοθετεί με  ευδιάκριτο τρόπο τις συνήθειές τους στη ζωή και τις αντιλήψεις τους. Ο Αμερικάνος συγγραφέας και θεωρητικός των Μέσων Ντάγκλας Ρούσκοφ αποκάλεσε τη νέα γενιά «screen-agers», επειδή η ενασχόλησή τους με τα Μέσα δεν διαχωρίζεται ανάλογα με το Μέσο, αλλά συμπυκνώνεται σε μια σειρά οθονών που έχουν πρόσβαση και χειρίζονται επιδέξια. Παρομοίως, ο Μαρκ Πρένσκι χαρακτήρισε τα σημερινά παιδιά «digital natives», υποστηρίζοντας ότι η «μητρική» τους γλώσσα είναι η ψηφιακή. Τα σημερινά παιδιά είναι και θα συνεχίσουν να είναι εκτεθειμένα στα μαζικά Μέσα όσο καμία άλλη γενιά στην ιστορία. Πρόκειται για μια αναπόφευκτη συνθήκη ιστορικής σημασίας για την ανθρωπότητα. Πλέον, οι περισσότερες εμπειρίες των παιδιών -και όχι μόνο- είναι μεσοποιημένες. Κανείς δεν μπορεί να σκεφθεί τον σύγχρονο κόσμο δίχως τα Μέσα και κανείς δεν μπορεί να αποφύγε...

Του Αντώνη Ζαρίντα Ο όρος « Παιδεία για τα Μέσα » πρωτοεμφανίστηκε σε επίσημα έγγραφα στην Κύπρο τον Δεκέμβριο του 2010 στο πλαίσιο εναρμόνισης της κυπριακής νομοθεσίας με ευρωπαϊκή ντιρεκτίβα. Με βάση τις διατάξεις της ευρωπαϊκής οδηγίας 2007/65/ΕΚ και την ενσωμάτωση των προνοιών της στον περί ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών νόμο 7(Ι) του 1998, εισήχθη στην κυπριακή ραδιοτηλεοπτική νομοθεσία η «Παιδεία για τα Μέσα» ως ακολούθως: «Ο όρος “Παιδεία για τα Μέσα” σημαίνει την ικανότητα πρόσβασης, κατανόησης και κριτικής αξιολόγησης των διαφόρων πτυχών των μέσων επικοινωνίας και του περιεχομένου τους, καθώς και την δυνατότητα έκφρασης σε διαφορετικές μορφές επικοινωνίας, κυρίως μέσα από τις νέες τεχνολογίες». Συνακόλουθα, η θεσμική ευθύνη προώθησης της παιδείας στα Μέσα στην Κυπριακή Δημοκρατία ανατέθηκε στην Αρχή Ραδιοτηλεόρασης . Η παιδεία στα Μέσα αποτελεί βασική δεξιότητα ζωής σ’ έναν κόσμο εκρηκτικής αύξησης και διακίνησης πληροφοριών. Ως εκ τούτου, είναι απα...

Ο διάλογος για το ποιος θεωρείται κατάλληλος να διδάξει τα Μέσα παραμένει ανοικτός σε διεθνές επίπεδο. Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι κάθε εκπαιδευτικός μπορεί να διδάξει τα Μέσα, εφόσον βεβαίως επιμορφωθεί, ενώ άλλοι θεωρούν ότι πρέπει να αναπτυχθεί μια νέα ειδικότητα, αυτή του λεγόμενου «εκπ-επικοινωνιολόγου» (educommunicator). Σε κάθε περίπτωση, η επιμόρφωση στο πεδίο της εκπαίδευσης στα Μέσα καθίσταται απαραίτητη. Η επιμόρφωση πρέπει να στοχεύει τη δημιουργία του εκπαιδευτικού των Μέσων, ο οποίος αφενός γνωρίζει να χειρίζεται τα Μέσα και αφετέρου ενεργοποιεί και διαχειρίζεται την εκπαιδευτική διάσταση τους. Ο εκπαιδευτικός αυτός διδάσκει τα Μέσα στους μαθητές βοηθώντας τους να γράφουν και να διαβάζουν έξυπνα και κριτικά διάφορα μιντιακά περιεχόμενα, παραδοσιακά και σύγχρονα. Δεν αφορά έναν νέο επαγγελματικό χώρο, αλλά ένα εξειδικευμένο εκπαιδευτικό προφίλ που εγγράφεται στην τομή της παιδαγωγικής με την επικοινωνία. Υπ’ αυτό το πρίσμα, η επιμόρφωση αποδεικνύεται θε...